Crohn hastalığı, sindirim sisteminin herhangi bir bölümünü etkileyebilen, kronik ve iltihabi bir bağırsak hastalığıdır. Alevlenme ve yatışma (remisyon) dönemleriyle seyreden bu hastalık, günlük yaşamı ciddi şekilde zorlaştırabildiği için zorunlu askerlik hizmeti söz konusu olduğunda hastaların aklında pek çok soru işareti yaratır.

crohntedavisi.com okurları için hazırladığımız bu kapsamlı rehberde; Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'ne göre Crohn hastalarının hangi durumlarda askerlikten muaf sayıldığını, sağlık kurulu (heyet) raporu alma sürecini ve herhangi bir sebeple askere gidilmesi durumunda nelere dikkat edilmesi gerektiğini adım adım ele alıyoruz.

Crohn Hastalığı Askerlikten Muafiyet Sağlar mı?

Evet, Crohn hastalığı kesin bir teşhisle kanıtlandığında askerlikten muafiyet sağlayan hastalıklar arasında yer almaktadır.

Askerlik muayeneleri ve muafiyet kararları, TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'ne göre verilir. Sindirim sistemi hastalıkları bu yönetmeliğin 45. Maddesinde düzenlenmiştir. Crohn hastalığı, hastalığın seyrine ve şiddetine göre iki farklı fıkrada değerlendirilir:

Madde 45 / B Dilimi (Fıkra 8): Komplikasyon yapmamış kronik iltihabi bağırsak hastalıklarının (Crohn hastalığı, Ülseratif Kolit vb.) remisyonları. (Hastalığınız yatışma döneminde olsa ve ağır komplikasyonlar yaratmamış olsa bile er/erbaş statüsündeki yükümlüler için "Askerliğe Elverişli Değildir" kararı verilir.)
Madde 45 / D Dilimi (Fıkra 4): Kronik ve komplikasyonlu, iltihaplı, granülomlu bağırsak hastalıkları (Crohn hastalığı, ülseratif kolit vb.) ve/veya bu nedenle yapılan ağır ameliyatlar. (Hastalığın aktif, ilerlemiş veya cerrahi müdahale gerektirmiş halleridir ve doğrudan kesin muafiyet sebebidir.)

Özetle; biyopsi, kolonoskopi ve epikriz raporlarıyla kanıtlanmış bir Crohn teşhisiniz varsa, hastalığın o anki şiddetinden bağımsız olarak barışta askerlik hizmetinden muaf sayılırsınız.

Askerlik Muafiyet Raporu Nasıl Alınır? (Adım Adım Süreç)

Askerlik muafiyeti otomatik olarak işleyen bir süreç değildir; durumunuzu resmî olarak kanıtlamanız ve Sağlık Kuruluna (Heyete) çıkmanız gerekir. Süreç şu şekilde işler:

1. Yoklama Başvurusu ve Aile Hekimi

E-Devlet üzerinden "ASAL Yoklama Başvurusu" işlemini başlatın. Başvuru formundaki sağlık anketinde Crohn hastası olduğunuzu ve kullandığınız ilaçları mutlaka belirtin.
Başvurudan sonra bağlı bulunduğunuz Aile Hekiminize gidin.
Aile hekimine hastalığınızı söyleyin ve elinizdeki raporları gösterin. Aile hekimi sizin askerlik yapmaya elverişli olup olmadığınıza karar veremez; bu nedenle sizi "Gastroenteroloji" veya "Dahiliye" polikliniğine (genellikle tam teşekküllü bir devlet hastanesine veya eğitim araştırma hastanesine) sevk edecektir.

2. Hastane ve Uzman Hekim Muayenesi

Sevk edildiğiniz hastanede ilgili bölüme randevusuz/barkod ile (askerlik sevki olduğu için hastanenin yönlendirmesiyle) giriş yaparsınız.
Doktor, geçmiş tıbbi kayıtlarınızı inceleyecektir. Yanınızda mutlaka geçmiş kolonoskopi raporlarınızı, patoloji (biyopsi) sonuçlarınızı, ameliyat evraklarınızı (varsa) ve güncel ilaç kullanım raporlarınızı götürün.
Geçmiş raporlarınız yetersiz veya çok eskiyse, doktor güncel durumunuzu görmek için yeniden kan tahlili ve kolonoskopi/endoskopi isteyebilir. Bu tetkiklerin sonuçlanması hastanenin yoğunluğuna göre 10-25 gün sürebilir.

3. Heyete (Sağlık Kuruluna) Çıkış

Doktor, tetkik sonuçlarınız ve raporlarınızla birlikte sizin hastalığınızın TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği Madde 45'te yer alan B veya D dilimine uyduğunu belirten bir ön rapor yazar ve sizi Sağlık Kuruluna (Heyete) sevk eder.
Hastanenin Sağlık Kurulu birimine evraklarınızı teslim edersiniz. Size heyet için bir gün verilir.
Heyet günü geldiğinde, kurul doktorlarının karşısına çıkarsınız. Genellikle süreç çok kısa sürer; evraklarınız incelenir ve Gastroenteroloji doktorunun görüşüne uyularak karar verilir.
Kurul, "Askerliğe Elverişli Değildir" raporunu düzenler. Bu rapor sistem üzerinden Milli Savunma Bakanlığına ve Askerlik Şubenize iletilir ve muafiyetiniz kesinleşir.

Önemli Not: Eğer teşhisiniz çok yeni veya sınırda ise, heyet doğrudan muafiyet vermek yerine hastalığın seyrini izlemek için 1 yıl süreyle "Ertesi Yıla Bırakma" (Erteleme) kararı verebilir. Bu durumda bir sonraki yıl süreç baştan tekrarlanır. En fazla 3 erteleme kararından sonra kesin karar verilmek zorundadır. Ancak oturmuş bir Crohn teşhisinde genellikle ilk seferde muafiyet verilir.

Muaf Sayılmazsanız veya Süreç Tamamlanmadan Askere Giderseniz Ne Olur?

Çok nadir de olsa, evrak eksikliği, yanlış teşhis değerlendirmesi veya hastalığın askerdeyken ortaya çıkması gibi durumlarda kişi silah altına alınabilir. Peki bir Crohn hastası askerdeyken hayatını nasıl idame ettirmelidir?

Beslenme ve Karavana Düzeni

Askeriyede çıkan yemekler genellikle yağlı, baharatlı, salçalı ve toplu doyurmaya yönelik bakliyat ağırlıklı menülerdir. Bu durum bir Crohn hastası için tetikleyici (flare-up) olabilir.

Diyet Yemeği Hakkı: Birlik revirine çıkarak durumunuzu anlattığınızda, askeriyede "Diyet Yemeği" (genellikle haşlama patates, pirinç lapası, yağsız tavuk gibi) çıkaran özel kazanlardan faydalanmanız için size bir kart/rapor verilebilir.
Kantin Kullanımı: Yemekhanedeki yemeklerin riskli olduğu günlerde kantinden temin edebileceğiniz sade krakerler, galetalar ve hafif gıdalar kurtarıcınız olacaktır.
Lifli ve gaz yapan gıdalardan, aşırı şekerli içeceklerden uzak durmanız hastalığın alevlenmesini önlemek için elzemdir.

İlaç Kullanımı ve Revir Süreci

Askeriyede koğuşlarda ilaç bulundurmak yasaktır.

Kullandığınız bağışıklık baskılayıcılar, kortizonlar veya biyolojik ajanlar (örn. Humira, Imuran, Salofalk vb.) birliğinize teslim edilir.
İlaçlarınız revirdeki sağlık personelinin gözetiminde kilitli dolaplarda tutulur. İlaç saatlerinizde revire giderek ilaçlarınızı kullanırsınız.
Bağışıklığınızı baskılayan ilaçlar kullandığınız için toplu yaşam alanlarında enfeksiyonlara (özellikle üst solunum yolu enfeksiyonlarına) karşı çok daha dikkatli olmalısınız.

Eğitimler, Nöbet ve İstirahat

Crohn hastalığının getirdiği halsizlik, karın ağrısı ve sık tuvalete çıkma ihtiyacı askeri eğitimlerle bağdaşmaz.

Durumunuzu komutanlarınıza ilk günden itibaren şeffaf bir şekilde anlatın ve raporlarınızı sunun. Çoğu komutan bu tarz kronik hastalıklara karşı anlayışlı yaklaşır.
Sık tuvalete gitme ihtiyacınızı takım veya manga komutanınıza önceden bildirin ki eğitim veya içtima (toplanma) sırasında aniden ayrılmanız sorun yaratmasın.
Revir doktorundan "Ağır spor yapamaz", "Ayakta nöbet tutamaz" veya alevlenme dönemlerinde "İstirahatli" raporları alarak kendinizi korumaya çalışın.

Askerde Teşhis Alınması: Eğer hastalığınız askerdeyken alevlenir ve tanı alırsanız, birliğinizin sizi sevk edeceği Askeri Hastane veya Devlet Hastanesi heyeti aracılığıyla "Askerliğe Elverişsizdir" raporu alarak terhis (çürük) edilirsiniz.

Sonuç ve Öneriler

Crohn hastalığı, TSK mevzuatında net bir şekilde askerlikten muafiyet gerektiren durumlar arasında tanımlanmıştır. Süreci stresten uzak, sabırlı ve belgelerinizle tam bir şekilde yürütmeniz en doğrusudur. Hastalığınızla ilgili geçmiş evraklarınızı bir dosya halinde saklamayı ve muayenelerde doktorlara durumu en açık şekilde izah etmeyi unutmayın. Sağlıklı ve remisyonda kalacağınız günler dileriz.